28-01-2012

Het doet vreemd aan in het statige Hôtel des Finances, Wetstraat 12, te komen zonder Didier Reynders tegen het lijf te lopen. Sinds enkele weken heeft Steven Vanackere, vicepremier en minister van Financiën voor CD&V, er zijn intrek genomen. En het valt op hoe snel de voormalige minister van Buitenlandse Zaken zich heeft ingewerkt in de vaak heel technische dossiers. De financiële wereld is hem echter niet vreemd. Als economiestudent schreef hij een thesis over de waarde van de kleine spaarbanken. 'Net na mijn aanstelling kreeg ik een mail van mijn promotor. Hij zei me dat hij mijn thesis nog eens had bekeken en dat ik daarin een duidelijk pleidooi houd voor kleine spaarbanken. Het toont duidelijk aan dat u overgekwalificeerd bent voor uw job in vergelijking met andere ministers van Financiën, want u wist toen blijkbaar al waar de klepel hing, zo besloot hij zijn mail (lacht).'

Naar verluidt was u als student een partycrasher.
Steven Vanackere: 'In de rechten hebben we ooit een fuif georganiseerd die 250.000 euro heeft opgeleverd. Op het einde van de avond suggereerde iemand uit de Vlaamse showbizz op wiens naam ik niet direct kan komen (Jos Van Oosterwyck, red.) om in de showbizz te gaan. Wel hij heeft gelijk gekregen. Ik zit nu in de politiek (lacht).'

U hebt net een delegatie van het Internationaal Monetair Fonds ontvangen. Hoe gaat het met de Belgische economie?
Vanackere: 'Ik wil niet de indruk wekken dat de Belgische minister van Financiën er helemaal gerust op is. Maar ik wil ook niet te zwartgallig klinken. Ik ben het niet eens met diegenen die zeggen dat alles naar de knoppen is en dat ik mijn kinderen beter zou aanraden ergens anders te gaan wonen. De Belgische economie heeft klappen gekregen, vooral door de grote impact van de financiële sector op onze economie. Maar dat mag niet leiden tot defaitisme, waarvan veel opinieleiders blijk geven. Te veel mensen zijn verslaafd geraakt aan slecht nieuws. Het is tijd om af te kicken.' 'De werkloosheid in ons land is lager dan voor de crisis. En de groei van de voorbije drie jaar heeft gelijke tred gehouden met die van Duitsland. We zijn nog altijd een land waar de inwoners spaargeld hebben ter waarde van twee keer het bruto binnenlands product.' 'Maar er is nog werk aan de winkel. We mogen niet de indruk wekken dat alles goed gaat en dat we in onze zetel kunnen liggen. Want meer dan ooit moeten we stappen doen als we ons welvaartsniveau willen behouden.'

Die sense of urgency lijkt niet altijd bij alle partijen aanwezig. Is dat de reden waarom u de frontale aanval van PS'er Paul Magnette op Europa veroordeelde?
Vanackere: 'Met één uitgangspunt van Magnette ben ik het eens. Europa moet stoppen te denken dat je een discours van hoop kunt brengen als je enkel maar hinkelt op het been van besparingen. Het wordt dringend tijd dat Europa wakker wordt en ook op groei mikt en op het creëren van jobs. Dat is een discours dat ik als minister van Buitenlandse Zaken al twee jaar heb gebracht.' 'Maar Magnette gaat een stap te ver. Met zijn uitspraak 'wie is Olli Rehn' stelde hij de geloofwaardigheid van de Commissie in vraag. En dat is verkeerd.' 'Ik vind ook niet dat de Commissie gelijk heeft dat het begrotingstekort dit jaar 3,25 procent zal bedragen. Ik ben ervan overtuigd dat we onder 3 procent blijven. Maar ook de Commissie heeft, net als andere instanties, het recht om opmerkingen te formuleren.'

De PS is van mening dat Europa niet moet bepalen hoe België moet besparen.
Vanackere: 'En daar ben ik het mee eens, maar Europees commissaris Olli Rehn heeft over de inhoud van de maatregelen nooit iets gezegd.'

Europa heeft wel zes aanbevelingen geformuleerd, waaronder de hervorming van het automatisch loonindexeringssysteem.
Vanackere : 'Europa vraagt niet dat we ons indexeringssysteem afschaffen, maar wel dat onze loonvorming voldoende parallel loopt met de productiviteit. Velen leiden daaruit af dat we de index moeten afschaffen. Maar dat is niet zo.' 'Het klopt dat Europa met zijn aanbevelingen de pijnpunten van onze economie heeft aangestipt. Dat zijn geen inspiratiebronnen, zoals sommigen zeggen. We moeten ermee aan de slag.'

Is een indexsprong voor u een optie om de begroting te helpen?
Vanackere: 'Dat is eigenlijk een theoretische discussie, want de spilindex is pas overschreden. Dus de begrotingscontrole komt eigenlijk te laat om de indexsprong te gebruiken als budgettaire maatregel.' 'Ik vind het ook vreemd dat een indexsprong wordt gezien als een budgettaire maatregel. Dan ga je ervan uit dat het voordeel van de indexsprong dat normaal naar bedrijven moet gaan, wordt afgeroomd door de overheid. Maar dat kan volgens mij niet de opzet zijn. Een indexsprong moet dienen om de concurrentiekracht van de bedrijven te verbeteren, want ze zien daardoor hun loonkosten minder stijgen. We moeten eerst kijken hoe de loonontwikkeling evolueert. En dan is er misschien ruimte voor.'

Waar wil u de miljarden dan wel vinden?
Vanackere: 'Het zou niet wijs zijn om daar nu al op in te gaan. De begrotingscontrole is een belangrijke opdracht voor deze regering. Het zal een test zijn voor de goede cohesie.'

Bent u voorstander van de zogenaamde kaasschaafmethode of meer van grote structurele ingrepen?
Vanackere: 'Het mag geen 3 Suisses worden van maatregelen. Er moet een geloofwaardig verhaal achter zitten, zodat het vertrouwen dat nu voorwaardelijk is gegeven door Europa kan standhouden.'

Aan Franstalige kant klinkt er een luide oproep voor relancemaatregelen. Is daar ruimte voor?
Vanackere: 'De eerste maatregel die Wouter Beke (CD&V-voorzitter, red.) bij het begin van de begrotingsonderhandelingen vorig jaar heeft voorgesteld, is dat niemand nieuwe maatregelen zou voorstellen. Dat was zeer intelligent. Voor een open economie als de onze zijn niet onze relancemaatregelen belangrijk, maar wel die van Duitsland en van Frankrijk. Wat er in onze buurlanden gebeurt, heeft een belangrijke impact op onze economie. Herinner u dat het idee ooit geopperd werd een schrootpremie in te voeren. Gelukkig hebben we dat niet gedaan, want vooral de autofabrikanten in de buurlanden zouden ervan geprofiteerd hebben.' 'Toen Herman Van Rompuy premier was, zei hij ooit: het vermijden domme dingen te doen, kan ook een verdienste zijn van een regering. Wel, hij heeft gelijk. We kunnen ook maatregelen nemen die het leven van bedrijven makkelijker maken, zonder dat dat geld kost. We moeten geld vinden, meer dan uitgeven.'

Vreest u niet dat extra besparen zonder perspectief het vertrouwen van mensen en bedrijven aantast?
Vanackere: 'In december en januari is het vertrouwen van consumenten en ondernemingen gestegen. Normaal hebben besparingen een negatieve impact op het vertrouwen. Maar het omgekeerde blijkt nu het geval te zijn. Dat betekent dat de consumenten en de bedrijven opgelucht zijn dat er na 500 dagen een regering is die de zaken in handen neemt. Vertrouwen is de beste relance.'

Staat de regering-Di Rupo nu niet vooral voor chaos? Hoe vaak wordt de fiscaliteit rond bedrijfswagens nog bijgestuurd? In december is er een beslissing genomen en een maand later is die al weer gewijzigd.
Vanackere: 'In het regeerakkoord was overeengekomen dat we 200 miljoen euro extra zouden halen uit bedrijfswagens. Maar we hebben vastgesteld dat er achterpoortjes waren om de belasting te ontwijken. Daarop hebben we prompt gereageerd, anders gingen we ons belachelijk gemaakt hebben. We wilden vermijden dat iemand vaststelt dat zijn buurman met dezelfde auto rijdt en 30 procent minder belastingen betaalt. De mensen zijn het beu dat de slimmeriken altijd gelijk krijgen. En wij zijn het beu dat we belachelijk gemaakt worden door slimmeriken met goede advocaten.'

Voortaan moeten roerende inkomens worden aangegeven bij de fiscus. Veel mensen vrezen dat dat een stap is naar een vermogensbelasting.
Vanackere: 'We dachten het centraal meldpunt voor roerende inkomens bij de Nationale Bank te plaatsen, maar die wil dat niet. De Nationale Bank wil niet gezien worden als een instrument van fiscaliteit. Het wordt daarom een afgezonderde entiteit binnen de overheidsdienst Financiën. Maar voor de belastingbetaler maakt dat geen verschil uit.'

Heel wat mensen zijn bang om hun roerende inkomens aan te geven aan de fiscus.
Vanackere: 'Ik ga ervan uit dat mensen eerlijk hun belastingen betalen. Als ik zeg dat er niets verandert voor de belastingplichtige, bedoel ik voor diegene die zijn fiscale verplichtingen wil naleven.'

Mensen moeten zich dus wel degelijk ongerust maken.
Vanackere: 'Iedereen die van plan is te frauderen, moet zich ongerust maken.'

Een kritiek die vaak te horen is, is dat grote bedrijven anders dan de burgers weinig belastingen betalen.
Vanackere: 'Met de hervorming van de notionele intrestaftrek doen we daar iets aan. Maar we mogen daar ook niet te ver in gaan, grote spelers kunnen makkelijk beslissen België te verlaten. Niemand wil de kippen met de gouden eieren slachten. Maar we mogen wel geen kippen laten rondlopen die geen eieren leggen.'

Hebt u het als minister van Financiën nooit moeilijk als u iets moet verklaren of doen dat in strijd is met uw morele overtuiging?
Vanackere: 'Dat is voor een politicus altijd een moeilijk vraagstuk. Je hebt niet het comfort van een schrijver of een opiniemaker die vrijuit kan zeggen wat hij denkt. Van mij wordt verwacht dat ik daden stel en keuzes maak. En soms is dat in strijd met mijn morele overtuiging. Een politicus moet altijd trouw blijven aan wat hij denkt, maar tegelijk rekening houden dat hij aan het roer van een schip staat.'

En hebt u het dan soms moeilijk met uw spiegel 's morgens?
Vanackere:'Dat valt goed mee. Ik besef wel dat ik me als politicus niet mag laten vangen aan de verleiding om mijn verwondering te tonen en oordelen uit te spreken. Dat zou me ongetwijfeld sympathiek maken. Maar als ik niet kan antwoorden op de vraag: 'En, wat ga jij daar aan doen, meneer de politicus?' Dan moet ik dat oordeel voor mij houden.'

De voorbije weken viel op dat de regering er maar niet in slaagt een akkoord te vinden over een rist benoemingen. Voor Dexia Bank België koos de vorige regering voor een onafhankelijk selectiebureau. Maar de nieuwe regering wil haar eigen mannetjes plaatsen. Wheelen en dealen over benoemingen, de oude politieke cultuur is terug.
Vanackere: 'Ziet gij ons wheelen en dealen? Het enige dat je kan vaststellen is dat het tijd vraagt om die beslissingen te nemen. De voorbije zeven weken hebben we tal van beslissingen genomen. Terwijl ik met Olli Rehn bezig was, de Ecofinraad aan het voorbereiden was of met de Fransen aan het spreken was over Dexia heb ik geen tijd gehad om cv's te vergelijken van kandidaten voor de raad van bestuur van Dexia Bank België.'

Waarom wordt de shortlist die door het selectiebureau Egon Zehnder is opgesteld niet gewoon aanvaard?
Vanackere: 'Het vergt tijd om aan iedereen in de regering uit te leggen dat de selectieprocedure op een correcte manier gebeurd is, zeker als je vaststelt dat je intussen met honderd andere dingen bezig bent. Maar je mag dat niet vertalen als duw- en trekwerk.'

Dexia Bank België is voor 100 procent in handen van de overheid. Welk beleid moet de staatsbank voeren?
Vanackere: 'We leven in een wereld waarin meer en meer bedrijven te kampen hebben met ongeduldige aandeelhouders. Overheidsbedrijven moeten duurzame beslissingen nemen. En dat geldt ook voor Dexia Bank, al is dat slechts tijdelijk een overheidsbedrijf. Het probleem van de financiële sector was het kortetermijndenken. Banken moeten af van hun obsessie voor onmiddellijk gewin, van het idee dat in een nanoseconde gigantische winsten kunnen worden geboekt. Bankieren moet opnieuw een nobel beroep worden.'

Terug naar spaarbanken?
Vanackere: 'U hoort me niet zeggen dat we terug moeten naar de middeleeuwen. Er zijn financiële producten die hun waarde hebben. Iemand die Grieks papier heeft gekocht en zich wil verzekeren tegen verlies op dat Grieks papier, dat snapt iedereen. Maar er zijn ook producten die compleet ontkoppeld zijn van elke economische logica. Dat zijn excessen en die moeten eruit.'

Zoals aandelen uitlenen aan iemand die daar mee kan speculeren op een koersdaling, zoals Arco heeft gedaan?
Vanackere: U zal me supernaïef vinden, maar ik ken het voorbeeld niet. En het is niet omdat je het woord Arco vernoemt dat ik het opeens wel weet.'

Europa stelt zich vragen bij de staatswaarborgen voor de Arco-coöperanten. Blijft u de regeling verdedigen?
Vanackere: 'Die beslissing is genomen in 2008, toen ik nog Vlaams minister was en in het parlement goedgekeurd in 2009. Deze regering heeft die gewoon in uitvoering gebracht. Als de Europese Commissie met een onderzoek begint, zal ik de beslissing van de regering verdedigen en proberen uit te leggen dat er geen sprake is van discriminatie of van een schending van het gelijkheidsbeginsel. Er was een motivatie die eerbaar was, want men heeft het gedaan om het vertrouwen te herstellen en accidenten te vermijden.'

De vorige regering heeft beslist miljarden waarborgen te verlenen aan Dexia-groep. Hoe groot is het risico voor ons land dat het ons geld gaat kosten?
Vanackere: 'Daarover pronostikeer ik niet. Intussen zijn er ontwikkelingen ten goede gebeurd. Sommige van die waarborgen zullen misschien worden aangesproken, maar laat ons hopen van niet.'

De regering is nu een vijftigtal dagen bezig. Doet Elio Di Rupo het goed als eerste minister?
Vanackere: 'Di Rupo verschilt van zijn voorgangers. Zij waren meer aanwezig in de media, hij is gereserveerder. Maar dat betekent niet dat hij niet geëngageerd is. Zijn echte test is de begrotingscontrole volgende maand. Dat is het moment van de waarheid. Daar zal hij moeten bewijzen dat de ploeg in staat is moeilijke beslissingen te nemen, zodat we onze Europese engagementen kunnen nakomen. Maar ik heb er vertrouwen in.'

Hoe ziet u uw rol in de regering?
Vanackere: 'Ik wil vermijden dat men mij ziet als de woordvoerder van de regering aan Vlaamse kant. Het is Di Rupo die de beslissingen van de regering moet verdedigen. Mijn rol is het bewaken van de prioriteiten van CD&V. En dat is dat de staatshervorming correct wordt uitgevoerd, de gezondmaking van de overheidsfinanciën en de sociaal-economische hervormingen.'

Wat zou voor u een nachtmerrie zijn?
Vanackere: 'Er zijn natuurlijk dingen die kunnen mislukken. Is dit een regering die vrij is van mogelijke accidenten? Tuurlijk niet. Wie durft dat te zeggen? Je mag niet vergeten dat we in een land leven waar meer dan 500 dagen is gezocht naar een meerderheid. Iedereen in de politiek heeft een moment gedacht dat het niet meer zou goedkomen. Als de begrotingscontrole faliekant afloopt, BHV niet uitgevoerd geraakt of we er niet in slagen de hervormingen voort te zetten, dan kan ook deze regering in stormweer terecht komen.'

En wat als alles goed loopt en de kiezer op het einde van de rit toch zegt: ik stem weer op Bart De Wever.
Vanackere: ''The only sure reward for a politician is a good conscience', John F. Kennedy. Een collega van me (Vincent Van Quickenborne, red.) zei onlangs dat hij gaat doen wat nodig is, ook al kost dat stemmen. Ik ben het daarmee eens. We weten allemaal dat we keuzes aan het maken zijn waarvoor we niet van iedereen applaus krijgen.' 'Wie het privilege heeft gekregen om zaken te veranderen, moet dat doen, zelfs als een mogelijke herverkiezing in het gedrang komt. Wie dat niet doet, doet alleen aan politiek om verkiezingen te winnen. En wie is eigenlijk alleen in de politiek gegaan om verkiezingen te winnen?' 'De verkiezingen van 2014 mogen ons niet afhouden om onze plicht te doen. Ik hoop dat de kiezers begrijpen dat goede politiek bedreven wordt door mensen die niet alleen verklaringen afleggen maar ook daden stellen.'

De realiteit is dat meerderheden overal in Europa worden weggestemd.
Vanackere: 'Goethe zei ooit: de kiezer is als een zieke mens. Hij denkt dat hij beter af zal zijn door op een andere zij te gaan liggen. Kiezers veranderen geregeld van partij, alleen kan je nooit voorspellen of ze dat na 1, 2 of 3 verkiezingen zullen doen.'

(De Tijd, 28 januari 2012)