17-04-2010

 "De wereld verandert niet met Afrikanota's"

"Buitenlandse Zaken, dat is een droomjob. Zeker als je communicatief bent ingesteld, als je graag met mensen spreekt, dan is dat echt een droomjob. Ik kijk nooit terug op een baan in de zin van 'blij dat ik ervan af ben'. Ik ben als Vlaams minister op Welzijn begonnen met de vaste overtuiging daar acht jaar lang de lijnen uit te zetten. Na de opeenvolging van ministers op Welzijn een stuk stabiliteit brengen op dat departement. Niet uit arrogantie maar ik voelde dat daar nood was aan een minister die de hervormingen - bijvoorbeeld op het vlak van kinderopvang - in gang moest zetten en tot een goed einde brengen. Ik ben echt supergelukkig dat die ambitie nu door Jo (Vandeurzen) is overgenomen. Welzijn is een sector die behoefte heeft om rust terug te vinden in een wereld die heel hard 'bougeert'. "

Heel even biedt minister van Buitenlandse Zaken Steven Vanackere (46) een terugblik op wat hij "een traumatische periode voor onze partij noemt": "Na het ontslag van Yves (Leterme), Jo (Vandeurzen) en Inge (Vervotte) hebben we alle hens aan dek moeten roepen. Ik maakte deel uit van dat scenario. De dagen vóór die crisis was er geen haar op mijn hoofd dat eraan dacht dat ik daarvoor zou geroepen worden. Ik ben letterlijk om kwart voor drie gebeld dat ik om vijf uur op het paleis moest staan. Vicepremier worden was voor mij echt een authentieke verrassing."

Steven Vanackere beleeft een spannend jaar. Tot 30 juni is hij druk in de weer, onder meer met het bezoek van koning Albert aan Congo. Vanaf 1 juli neemt België het halfjaarlijkse voorzitterschap van de Europese Unie waar. Hierin speelt de minister van Buitenlandse Zaken een sleutelrol.

Dit weekend ligt Brussel-Halle-Vilvoorde op tafel. Hoe reëel is de kans dat een grote binnenlandse crisis op dat voorzitterschap zal wegen?

"We moeten zorgen dat dit dossier niet meer zweeft boven de periode die we voor de boeg hebben. Als we het probleem Brussel-Halle-Vilvoorde kunnen oplossen, dan geloof ik dat er in de Belgische politiek een houding van solidariteit zal ontstaan om dat voorzitterschap zonder kleerscheuren door te komen."

Wat als het niet lukt?

"Daar is vandaag geen verstandig antwoord op."

Heeft dat nieuwe Europa, met een eigen president en een hoge vertegenwoordiger voor het buitenland wel nood aan 27 afzonderlijke ministers van Buitenlandse Zaken?

"Ken je het grapje over Henry Kissinger die eindelijk het unieke nummer van Europa heeft vastgekregen? Heel zijn leven heeft hij gezegd, Europa goed en wel, maar wie moet ik bellen om Europa aan de lijn te krijgen. Op een dag belde hij zonder rekening te houden met het tijdsverschil. Midden in de nacht in Brussel krijgt hij het Europese antwoordapparaat aan de lijn. 'U hebt wel degelijk het unieke Europese nummer gekozen', krijgt hij te horen. 'Voor het standpunt van Duitsland, druk 1, voor de visie van Groot-Brittannië, druk 2...' Dit grapje illustreert perfect de worsteling die Europa voert om met één stem te spreken."

"Europa mag geen complexen hebben: we zijn nog altijd goed voor de creatie van een kwart van de rijkdom op deze wereld. Ons engagement is goed voor meer dan de helft van de ontwikkelingssamenwerking in de wereld. In veel opzichten zijn we een payer maar geen player. Tijdens de klimaatonderhandelingen in Kopenhangen ging ons engagement heel ver, maar als puntje bij paaltje komt, dan staan we in de gang als anderen de deal sluiten."

"Ik heb alle waardering voor mensen die de droom goed formuleren en die er boekjes over schrijven. De Verenigde Staten van Europa, wham, daar moeten we naar toe. Je moet echter opletten dat je ideaalbeeld niet alles blokkeert. Ik geloof in vooruitgang stap voor stap, zoals de Europese grondlegger Monnet."

Blijft toch de vraag: wat is de ruimte van een Belgisch minister van Buitenlandse Zaken in dat nieuwe Europa?

"Ik wil niet fluiten in het donker, maar ik voel dat er een grote verwachting is rond het Belgische voorzitterschap. Men rekent op de Belgen om het Lissabonverdrag in praktijk te helpen brengen. Er zijn nieuwe spelregels die het Europees Parlement versterken, en die meer ruimte creëren voor eensgezinde actie op economisch en op internationaal vlak. De grote thema's zijn bekend: de exitstrategie uit de economische crisis, het klimaat en de opvolging van Kopenhagen, justitie, asiel, veiligheid en uiteraard de discussie over de uitbreiding van Europa met de Balkanlanden en Turkije."

Wat is uw standpunt over het Turkse lidmaatschap?

"Meer dan 20 jaar geleden kreeg Turkije te horen dat ze ervoor in aanmerking komen. We moeten de onderhandelingen in grote fair play voortzetten. Iedereen weet dat Turkije nog veel werk voor de boeg heeft voor het land lid kan worden van de Europese Unie, bijvoorbeeld door te zorgen voor echte persvrijheid of dat je niet bij een notaris moet langslopen om lid van een vakbond te worden."

Hoe zit het met de Afrikanota die premier Leterme onlangs heeft beloofd?

(kijkt grinnikend op) "Die nota is beloofd door De Gucht, he. De Afrikanota gaat er komen, ik denk dat we tegen het einde van de maand overleg kunnen plegen met de collega's van Ontwikkelingssamenwerking en Defensie. Het idee om strategische nota's te maken is een goede zaak, maar groot enthousiasme is er bij mij niet als dat betekent dat men niet meer kan inspelen op de realiteit die voortdurend beweegt. Het verstenen van een aantal standpunten heeft een zeker risico. We gaan de wereld niet veranderen met Afrikanota's."

"Ik wil streven naar normale relaties met Congo maar die moeten niet dezelfde innigheid hebben die ze ooit gehad hebben. Die innige verhoudingen laat ik over aan de vele mensen met wortels in de twee landen, aan het middenveld, aan de bedrijven, aan de congregaties die er nog zijn."

"Congo blijft wel het buitenland waar we het meeste binnenlandse debat over hebben. We zijn misschien wel het slachtoffer van een zekere zigzagverhouding, van de grote innigheid onder Louis Michel die dan soms in het tegendeel omslaat."

Rond 30 juni bezoekt koning Albert Congo dat vijftig jaar onafhankelijkheid viert. Zit de koning niet tussen hamer en aambeeld als hij in Kinshasa een toespraak moet houden? Als hij erg kritisch uit de hoek komt, is het ginds boel, als hij geen kritisch geluid laat horen, dan is het hier boel.

"Volgens mij moet het mogelijk zijn een boodschap te brengen die voldoende dingen laat veronderstellen en ze in de ondertitels laat. Je hoeft dan niet alle woordjes van een checklist uit te spreken. Is het woord corruptie of slecht beheer gevallen? Soms denk ik dat diegene die dergelijke checklists hanteren meer bezig zijn met een eigen binnenlandse agenda, dan met het resultaat dat je daarmee bereikt. Een diplomaat wrijft niet opzichtig met de vinger over het stof op de kast. Dat betekent niet dat dit stof er niet is. De Congolezen weten dat trouwens. En ze weten dat het ons bekommert."

"Stel dat het staatshoofd een toespraak houdt- en dat is nog niet uitgemaakt - dan kan hij met weinig zinnen heel veel overbrengen. Respect voor het Congolese volk, hoop dat die 50 jaar in de achteruitkijkspiegel vooral een blik naar de toekomst kan teweeg- brengen, in de zin van, we komen geen lessen geven, jullie weten dat beter dan wij. Maar dit land verdient beter."

In Congo ligt meer dan een beetje stof. Congolese vrienden zeggen me dat Kabila zijn legitimiteit die hij met de verkiezingen heeft gekregen totaal heeft verspeeld, door de bloedbaden die zijn troepen in Kinshasa en Beneden-Congo hebben aangericht, door de corruptie, door het feit dat 90% van de belastinginkomsten verdwijnt, door de groteske verrijking aan de top van het regime.

"We moeten steun blijven geven aan krachten die positief zijn, zodat we in de goede richting kunnen blijven gaan. Ontmoediging en defaitisme hebben nooit goede vruchten opgeleverd. "

"De verkiezingen hebben bij de Congolezen in 2006 een enthousiasme veroorzaakt, daarna was er de ontgoocheling van 'tiens ,niet alles is in een keer in orde gekomen'. Dat is een leerproces. Maar de klok kan niet worden teruggedraaid. Men kan de Congolezen niet meer afleren te gaan stemmen."

"Tijdens mijn bezoek aan India zei Rahul Gandhi, die getipt wordt als de toekomstige premier, me dat alles begint met one man, one vote. Als je een arme sukkelaar dezelfde stem geeft als een miljardair, dan beseft die sukkelaar dat hij even veel waard is. Soms vergt dat een generatie, soms twee, maar ooit beseffen die sukkelaars dat ze de mensen aan de macht kunnen wegstemmen."

"Ik weet wel dat ik iets aan het bepleiten ben dat bekritiseerbaar is. Ik wil die slechte situaties niet toedekken maar ik wil ook niet de handdoek in de ring gooien. Beseffen wij wel genoeg hoeveel tijd er bij ons nodig is geweest om een democratie tot stand te brengen?"

Optimisme is een morele plicht?

"Ik ben niet optimistisch of pessimistisch aangelegd, ik ben amelioristisch (van améliorer, verbeteren, nvdr). Ik heb een mandaat tot juni 2011 en als de kiezer een beetje goed wil zijn, misschien nog een beetje langer. Ik wil aan het einde van dat mandaat in de spiegel kijken en zeggen: heb je dingen verbeterd? Niet: had je het bij het rechte eind toen je andere mensen lessen gaf waar ze zouden staan mochten ze naar jou geluisterd hebben. "

Vreest u soms niet dat het in Congo nog erger kan, dat het land de weg opgaat van Zimbabwe of, horresco referens, Somalië?

"Ja, dat valt te vrezen. Om dat te voorkomen, moet je een goede interregionale strategie hebben. En waarom niet op de leest waarop we in Europa begonnen zijn? Waarom niet samenwerken rond de energieproblematiek, het ontginnen van gasvoorraden in het Kivumeer? Economische samenwerking in de hoop dat er ook politieke samenwerking ontstaat."

"Eerlijk gezegd, Congo is een verzwakt land. Alle buren kijken met begerige ogen naar dat land. Je moet die buren responsabiliseren. We hebben dat met een zekere mate van succes met Rwanda gedaan. Ik denk dat we Rwanda blijvend onder druk moeten zetten om de demobilisatie (van Rwandese milities) in Oost-Congo voort te zetten. Ik heb een demobilisatiekamp in Rwanda bezocht. De gedemobiliseerden moeten in Rwanda kunnen geraken zonder te vrezen dat hun kop door een of andere volksrechtbank wordt afgesneden."

"Nog vóór secretaris-generaal Ban Ki-Moon van de Verenigde Naties heb ik gezegd dat het compleet onrealistisch is om de VN-vredesmacht MONUC terug te trekken volgens de timing die de Congolese regering wil (midden 2010 weg uit Congo behalve uit Oost-Congo dat eind 2011 volledig ontruimd moet zijn , nvdr). Ik heb dat anderhalve maand geleden al in het parlement gezegd. We moeten de Congolezen een voldoende sterk signaal geven dat we hun engagement respecteren om zelf hun veiligheid in handen te nemen. We moeten bij MONUC misschien een aantal wijzingen aanbrengen. Ik denk hierbij aan de ontkoppeling van de vredesinspanningen in Oost-Congo van de rest van het land. In Oost-Congo heb je zeker nog peace keeping, het desnoods met geweld handhaven van de vrede, nodig. In de rest van het land kan je aan peace building doen: het handhaven van de vrede door het begeleiden van de politie en de veiligheidsdiensten."

Hoe lang moet die VN-vredesmacht dan nog blijven?

"We blijven zolang als dat nodig is. Wat Ban Ki-Moon zegt (drie jaar) en wat de Congolezen zeggen (hooguit nog een jaar), dat is kalendergedreven, dat lijkt me niet zo zinvol. Je moet objectief gedreven zijn, ervoor zorgen dat de soldaten betaald zijn, dat ze een biometrisch paspoort hebben zodat ze herkenbaar zijn. Dan kunnen we ons geleidelijk terugtrekken. Die stelling komt uit onze koker en die krijgen we ook verkocht bij onze Europese collega's. "

Stelt u bij de Europese collega's geen Congo-moeheid vast? Naar verluidt heeft de Duitse kanselier Angela Merkel het wel gehad met Kabila.

"Die moeheid ontstaat vooral als we niet goed uitleggen dat in deze platte wereld al wat we ondernemen in het buitenland ook met ons leven te maken heeft. Als je Centraal-Afrika in de steek laat, krijg je een nieuwe migratiestroom naar het rijke Europa."

"Als je niet uitlegt dat 80 tot 90% van de heroïne op straat in Antwerpen uit Afghanistan komt. En dat dus alles wat we doen om iets te verbeteren in Afghanistan, ook gevolgen heeft voor onze jeugd, voor onze steden. In het verleden zijn we niet altijd even goed geslaagd in die pedagogische opdracht, in het uitleggen dat buitenlands beleid ook belangrijke binnenlandse effecten heeft."

Hoe lang moeten we nog in Afghanistan blijven?

"Ook in dit opzicht ben ik geen kalenderfan. Een datum plakken op je vertrek geeft het verkeerde signaal aan de Taliban. We moeten blijven tot we dat land met een gerust geweten kunnen verlaten. Als er in Kaboel echte stappen zijn gezet, als we een provincie in handen van president Karzai kunnen geven zonder dat hij internationale hulp nodig heeft, dan denk ik dat we vertrokken zijn voor een geleidelijke terugtrekking. De beslissing om te blijven tot eind 2011 betekent niet dat we op 1 januari 2012 weg zijn uit Afghanistan. Het is belangrijk dat de Belgische opinie dit weet. We hebben geen Hollandse beslissing genomen in de zin van 'en dan is het gedaan'."

Maar na de eerste bodybag is de discussie weer helemaal open.

"Militairen zijn mensen met grote verantwoordelijkheidszin. Iedere soldaat, maar ook iedere politieman, iedere brandweerman neemt vanuit zijn plichtsbesef beredeneerde risico's. We zullen zien wat er gebeurt als zoiets onverhoopt plaatsvindt. We hebben nooit gezegd dat Afghanistan een wandeling in het park zou zijn. Het is inderdaad mogelijk dat er Belgische slachtoffers vallen. Dit betekent niet dat zo'n missie zinloos is."

(Het Belang van Limburg, 17 april 2010)