06-01-2010

De Minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk en zet zich in voor het behartigen van de belangen van ons land en van zijn onderdanen in het buitenland.  Het gaat hier om de meest uiteenlopende belangen: alle mogelijke vormen van dienstverlening aan Belgen in het buitenland (van het opvangen van mensen in nood tot het organiseren van parlementsverkiezingen voor Belgen in het buitenland), verdediging van handelsbelangen in instellingen zoals de Wereldhandelsorganisatie, behartiging van politieke en economische belangen in de betrekkingen tussen België en andere landen, bijdragen tot het uitbouwen of versterken van internationale structuren en organisaties ten bate van vrede en ontwikkeling, mensenrechten en fundamentele rechten en vrijheden, politiek-militaire solidariteit tussen bondgenoten, gerechtelijke samenwerking en de strijd tegen straffeloosheid, … 

Bijzondere aandacht gaat uit naar de Europese Unie, die als groter geheel en hecht samenwerkingsverband voor ons land een belangrijke hefboom betekent in de aanpak van de belangrijkste uitdagingen die de globalisering met zich mee brengt.  Dit geldt om begrijpelijke redenen nog meer in het vooruitzicht van het Belgische EU-voorzitterschap in de tweede helft van 2010.  Bijzondere aandacht gaat binnen de federale structuur van ons land eveneens uit naar de samenwerking met de Gemeenschappen en Gewesten, meer bepaald in de mate dat zij bevoegdheden hebben of delen op gebied van buitenlands beleid of internationale betrekkingen.  

Om zijn opdracht naar behoren te kunnen vervullen, beschikt de Minister uiteraard over mensen en middelen.  Samen met zijn kabinetsmedewerkers maakt hij dankbaar gebruik van de diensten van talrijke toegewijde en bekwame ambtenaren in binnen en buitenland.  De Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking stelt ongeveer 3.400 ambtenaren tewerk.  Daarvan werken er ongeveer 1.400 op het Hoofdbestuur in Brussel, en ongeveer 2.000 in ruim 130 diplomatieke en consulaire posten die verspreid zijn over heel de wereld.  

Europees voorzitterschap

Elke zes maanden neemt een andere lidstaat van de Europese Unie het EU-voorzitterschap waar.  Op 1 juli 2010 is het de beurt aan België en dit al voor de twaalfde keer!  Een dergelijk voorzitterschap biedt ons land de unieke kans om gedurende zes maanden zijn stempel te drukken op de werkzaamheden van de EU.     

Dit voorzitterschap zal echter in sterke mate verschillen van alle vorige Belgische voorzitterschappen.  Door de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon op 1 december 2009 zal bijvoorbeeld niet meer de Belgische Eerste Minister de Europese Raad van staats- en regeringsleiders voorzitten, maar wel onze landgenoot Herman Van Rompuy die voor een periode van 2,5 jaar als vast voorzitter aangewezen werd.  België zal ook de EU niet meer vertegenwoordigen op het vlak van het buitenlands beleid en het veiligheidsbeleid.  Die taak wordt voortaan overgenomen door Hoge Vertegenwoordiger Catherine Ashton.

Dit betekent niet dat België een minder belangrijke rol zal spelen tijdens zijn voorzitterschap. Belgische politici en ambtenaren zullen nog steeds vele honderden Europese bijeenkomsten moeten voorbereiden en voorzitten en zo gedurende 6 maanden een bepalende rol spelen in de totstandkoming van de Europese besluitvorming over de meest uiteenlopende thema’s zoals asiel en migratie, justitie, landbouw, financiën, vervoer en de interne markt, …

Het voorzitterschap werkt altijd met een programma van beleidsprioriteiten voor de komende zes maanden.  Het is nog te vroeg om de echte inhoudelijke prioriteiten van het Belgische EU-voorzitterschap vast te leggen, maar we kunnen nu wel al voorspellen dat bepaalde thema’s in de tweede helft van volgend jaar zeker op de agenda zullen staan: de tenuitvoerlegging van de nieuwe bepalingen van het Verdrag van Lissabon met onder meer de opbouw van een eigen Europese diplomatieke dienst, de voortzetting van de coördinatie van Europese en nationale maatregelen om uit de economische en financiële crisis te geraken en de EU-uitbreidingsproblematiek (denk b.v. aan de kandidatuur van Turkije om lid te worden van de EU).  België zal in oktober 2010 ook het gastland zijn voor de belangrijke ASEM-top waarop Europese en Aziatische staats- en regeringsleiders elkaar ontmoeten.

De trans-Atlantische betrekkingen

De verkiezing van president Obama biedt nieuwe kansen om de krachten te bundelen in onze aanpak van uitdagingen op wereldschaal. Meer dan ooit wordt duidelijk dat er geen fundamentele tegenstelling bestaat tussen de trans-Atlantische verbondenheid en de Europese eenwording. Deze verbondenheid geldt in de EU voor alle beleidsdomeinen.  Ze speelt op politiek en economisch gebied, maar ook op vlak van gerechtelijke samenwerking, versterking van ‘binnenlandse’ veiligheid en internationale defensie.  In verband met de grote uitdagingen van de globalisering – b.v. voor wat het beleid inzake wereldeconomie of klimaatverandering betreft – horen de EU en de VS partners te zijn.  Dat kan uiteraard slechts in de mate dat de EU met één stem spreekt, en ook in dit opzicht betekent het nieuwe verdrag van Lissabon (waarmee de instellingen van de Unie worden hervormd) een belangrijke stap in de goede richting.  Om de noodzakelijke samenwerking te verzekeren, zal de EU zich als kritische maar loyale en betrouwbare partner van de VS moeten opstellen, in een geest van versterkte dialoog en gezamenlijk optreden.  Als de EU actief samenwerkt met de VS op gebied van internationale veiligheid, b.v. door een Europese vlootinzet in de buurt van Somalië of de opname van Guantanamo-gevangenen, dan zal zij t.a.v. Washington ook meer gewicht in de schaal kunnen leggen wanneer zij pleit voor betere samenwerking b.v. in de aanpak van de klimaatverandering of de versterking van het Internationaal Strafhof in zijn bestrijding van straffeloosheid overal ter wereld..

Afrika

Om evidente historische redenen, heeft België nauwe banden met Centraal-Afrika.  Congo (Democratische Republiek Congo), Rwanda en Burundi in het bijzonder zijn stuk voor stuk landen die ons nauw aan het hart liggen.  Deze regio heeft het afgelopen decennium een bewogen geschiedenis achter de rug.  In landen als Rwanda zijn de wonden van het verleden geleidelijk aan het helen.  Vrede is in deze landen geleidelijk aan het terugkeren maar in sommige plaatsen zoals Oost-Congo blijft de toestand nog bijzonder moeilijk.  België heeft de voorbije jaren de vredesdynamiek van deze regio via zijn diplomatie volop ondersteund en zal dit ook de komende jaren blijven doen.  Ook heeft ons land zijn gewicht in de schaal gelegd om een sterk Europees engagement ten gunste van deze regio teweeg te brengen.  Het jaar 2010 wordt een belangrijk jaar voor Congo aangezien het de vijftigste verjaardag van zijn onafhankelijkheid zal vieren.  Ook België zal aan deze feestelijkheden deelnemen.  De relaties tussen België en zijn voormalige kolonie kenden vaak “ups and downs”.  Deze verjaardag biedt de gelegenheid om meer serene betrekkingen na te streven.  In de tweede helft van 2010 zal België bovendien het EU-voorzitterschap waarnemen.  Dit zal ons land de gelegenheid bieden om niet alleen Centraal-Afrika maar heel Afrika op de Europese agenda te plaatsen.  En dit is al voorzien.  Immers, eind 2010 zal de tweejaarlijkse EU/Afrika-top plaatsvinden in Libië.  Het is de bedoeling dat het partnerschap tussen de Europese Unie en Afrika met dit initiatief een nieuw elan krijgt.

Consulaire dienstverlening

De Belgen die in het buitenland verblijf houden, al dan niet tijdelijk, moeten op een duidelijk dienstenpakket kunnen rekenen: consulaire bijstand indien ze in moeilijkheden geraken, diplomatieke tussenkomst en bijstand indien ze onheus behandeld worden, administratieve diensten waarvoor ambassades en consulaten optreden als “gemeentehuis” in het buitenland, ...  De FOD Buitenlandse Zaken zorgt ervoor dat deze dienstverlening verzekerd en waar nodig verbeterd wordt.  Zo wordt er b.v. voor geijverd dat de diplomatieke en consulaire posten in het buitenland zo goed mogelijk worden uitgerust om identiteitsbewijzen en paspoorten uit te reiken aan de Belgen in het buitenland en om op nauwgezette, maar tegelijkertijd vlotte en menswaardige manier de visumaanvragen in behandeling te nemen.  Een ander voorbeeld is dat wordt onderzocht hoe de betrokkenheid tussen Belgen in het buitenland en hun moederland kan verbeterd worden, o.m. door de wettelijk voorziene deelnames aan verkiezingen in België zo laagdrempelig mogelijk te organiseren.

Voorstelling van de Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in België